حجاب و حیاء و متانت

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نیز با رساترین بیان پیغام الهی را رساند و فرمود: «ای عائشه دختر ابی بکر! و‌ای حفصه دختر عمر! و ای‌ام سلمه! و‌ای فاطمه دختر محمد! و ای‌ام زبیر عمه رسول خداصلی الله علیه وآله! جانهای خود را از خدا بخرید [و با اعمال خویش با او معامله کنید] و در راه آزادی خود [از آتش جهنم] تلاش کنید! من از سوی خدا مالک [شما و امورتان و] چیزی نیستم و شما را نمی‌توانم بی نیاز کنم.» 3
چنین تلاشی در راه حفظ حرمت حجاب و حیاء و در نتیجه آزادی از آتش جهنم، متوجه خانواده‌های روحانیان نیز می‌باشد. 

اقامه دستورات دینی 
بر کسی پوشیده نیست که در جامعه ما مسئله بی نمازی و کم نمازی آمار خوبی ندارد. یکی از راههای وادار کردن افراد بی نماز و یا سبک شمارنده نماز به نماز و دیگر عبادات، رفتاری است که خانواده مبلغان و روحانیان در اقصی نقاط کشور از خود به نمایش می‌گذارند و با مقید بودن به نمازهای اول وقت و حضور در جماعات می‌توانند در اطرافیان مؤثر باشند. وای از آن روزی که خانواده‌های پیشوایان دینی نسبت به مسائل روزه و نماز و دیگر عبادات کم توجه باشند!
قرآن با صراحت به همسران پیغمبرصلی الله علیه وآله دستور می‌دهد: «وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتینَ الزَّکاةَ»؛ 4 « [ای همسران پیامبر] نماز را بر پا دارید و زکات را بپردازید!»
و از اسماعیل پیغمبرصلی الله علیه وآله تمجید می‌کند که «وَ کانَ یأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ وَ کانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیا»؛ 5 «او همواره خانواده‌اش را به نماز و زکات فرمان می‌داد و پیوسته مورد رضایت پروردگارش بود.»

مردم را با غیر زبان خود [به کارهای نیک دعوت کنید] تا آنان از شما ورع و تلاش و نماز و [کوشش در] کارهای خیر ببینند. پس به راستی این گونه عمل کردن دعوت کننده است

اطاعت از خدا و رسول صلی الله علیه وآله 
دستورات الهی توسط عالمان دینی نسل به نسل به دست مردم رسیده است و محدثان و راویان و علماء زیادی در راه حفظ دستورات الهی جان خویش را فدا کرده و با عمل خود، پای بندی به دستورات خدا و رسول صلی الله علیه وآله را به اثبات رسانده اند. به همین جهت، خانواده‌های آنها نیز لازم است که بیش از دیگران مقید به دستورات الهی باشند، و مسیر اطاعت محض از خدا و رسول صلی الله علیه وآله را بپیمایند و زینب وار در راه حفظ و نشر اسلام، از هیچ فداکاری و از خود گذشتگی که بر اثر انقیاد در برابر دستورات الهی است، کوتاهی نکنند. 
قرآن کریم به همسران رسول خداصلی الله علیه وآله می‌فرماید: «وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ»؛ 6 «و خدا و رسولش را اطاعت کنید!»

تبلیغ عملی 
روحانیت از دو طریق می‌توانند دستورات اسلامی را به مردم برسانند و آنها را به خیر و صلاح دعوت کنند:
1. از راه زبان و گفتار و قلم و کتاب و نوشتار؛ 
2. از راه عمل و رفتار. اگر این رفتار در عمل خانواده آنان نیز تجلی کند، بهترین و بیشترین اثر را در افراد محل تبلیغ خواهد گذاشت. شاهد این مدعا، تحولاتی است که چنین خانواده‌هایی در محل سکونت و تبلیغ خود داشته اند. اگر آماری از روحانیان طرح هجرت و غیر آنان تهیه شود، معلوم می‌شود که بیشترین موفقیت از آنِ کسانی بوده است که خانواده‌های آنان رفتار نیکو و اخلاق پسندیده و اعمال مورد پسند الهی در بین مردم داشته اند. 
امام صادق علیه السلام فرمود: «کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَیرِ أَلْسِنَتِکُمْ لِیرَوْا مِنْکُمُ الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الصَّلَاةَ وَ الْخَیرَ فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیةٌ؛ 7 مردم را با غیر زبان خود [به کارهای نیک دعوت کنید] تا آنان از شما ورع و تلاش و نماز و [کوشش در] کارهای خیر ببینند. پس به راستی این گونه عمل کردن دعوت کننده است.»

صبر و بردباری 
زندگی طلبگی حتی در وضع فعلی که امکانات زندگی بهتر شده است، با سختیها و کمبودها همراه است؛ مخصوصاً در مورد کسانی که در روستاهای دور دست برای تبلیغ دین به هجرت رفته اند. نامناسب بودن مسکن، کمبود در آمد و... همه می‌طلبد که خانواده‌های روحانیان با تأسی به فاطمه زهراعلیها السلام صبر و بردباری پیشه کنند و زبان به شکایت و گلایه نگشایند که این باعث ضایع شدن اجر تبلیغ آنان و تأثیر سوء در بین مردم می‌شود. 
مردان موفق در عرصه دین و روحانیت و پیشتازان در امر هدایت، غالباً کسانی بوده اند که همسرانشان در سختیهای زندگی یاورشان بوده اند و مشکلات و کمبودها را تحمل کرده اند. 

زهد و ساده زیستی 
زهد یعنی اعراض و بی میلی. بی میلی دو گونه است: طبیعی و روحی. بی میلی طبیعی آن است که طبع انسان نسبت به چیز معینی تمایل نداشته باشد، همچون بیماری که به غذا و میوه و سایر خوردنیها میل ندارد. این را زهد نمی‌گویند. 
بی میلی روحی یا عقلی یا قلبی آن است که اشیائی که مورد تمایل و رغبت طبع است، از نظر اندیشه و آرزوی انسان که در جستجوی سعادت و کمال مطلوب است، هدف و مقصود نباشد، بلکه هدف و مقصود و نهایت آرزو و کمال مطلوب اموری باشد که مافوق مشتهیات نفسانی است. 
ریشه‌های زهد متفاوت است، ولی از نظر دستورات اسلام گاه فلسفه و ریشه زهد ایثار است و زاهد از آن جهت، ساده و بی تکلف و در کمال قناعت زندگی می‌کند که دیگران را به آسایش برساند. او آنچه دارد، به نیازمندان می‌بخشد؛ زیرا قلب حساس و دل درد آشنای او آن گاه راضی به استفاده از نعمتهای جهان می‌شود که انسان نیازمندی باقی نباشد. 
و گاه ریشه زهد همدردی و شرکت عملی در غم مستمندان و محرومان است. مستمند و محروم آن گاه که در کنار افراد برخوردار و مرفه قرار می‌گیرد، رنجش مضاعف می‌گردد؛ از طرفی، رنج تهیدستی و ناداری و از طرف دیگر، رنج احساس عقب ماندگی و فاصله داشتن از دیگران. 8
آنچه از خانواده‌های اهل علم انتظار می‌رود، زهد به جهت همدردی با اقشار ضعیف جامعه است. هر چند زهد ایثاری از آنان مطلوب‌تر و در امر هدایت تأثیرگذارتر است. چرا که پیشوایان دینی و خانواده‌های آنان در معرض دید جامعه قرار دارند و چشمها به آنان دوخته شده است. 
حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی فَرَضَ عَلَی أَئِمَّةِ الْعَدْلِ أَنْ یقَدِّرُوا أَنْفُسَهُمْ بِضَعَفَةِ النَّاسِ کَیلَا یتَبَیغَ بِالْفَقِیرِ فَقْرُهُ؛ 9 خداوند بر پیشوایان دادگر فرض کرده است که زندگی خود را با طبقه ض عیف تطبیق دهند تا رنج فقر، مستمندان را ناراحت نکند.»
همچنین از آن حضرت نقل شده است که فرمود: «خداوند مرا پیشوای خلق قرار داده و به همین سبب بر من فرض کرده است که زندگی خود را در خوراک و پوشاک در حد ضعیف‌ترین طبقات اجتماع قرار دهم تا از طرفی، مایه تسکین آلام فقیر و از طرف دیگر، سبب جلوگیری از طغیان غنی گردد.» 10
همین انتظار ساده زیستی و زندگی زاهدانه از خانواده‌های علماء و روحانیان نیز می‌رود تا باعث تسکین آلام و رنجها و نداریهای قشر آسیب پذیر جامعه باشند. 

آگاهی به مسائل دینی 
خانواده اهل علم در مهد علم و مسائل دینی به سر می‌برند و انتظار این است که با مسائل اسلامی، مخصوصاً احکام شرعی آشنا باشند و لااقل آگاه به همان حدّی باشند که تمام مراجع در رساله‌ها فرموده اند: «مسائلی را که انسان غالباً به آنها احتیاج دارد، واجب است یاد بگیرد.» 11
  
توقع مردم این است که خانواده روحانی و فرزندان آنان با مسائل دینی و احکام شرعی آشنا باشند و به ویژه همسران آنان نسبت به مسائل مخصوص بانوان آگاهی داشته باشند؛ چرا که هم نیاز خود آنان است و هم باید پاسخگوی سؤالات بیش از نصف جمعیت هر منطقه که زنان هستند، باشند. 
و به این نکته نیز باید توجه داشت که هر مسئله شرعی را که برای قشر بانوان بیان می‌کنند، ثواب فراوان و پاداش عظیمی در پی دارد. حضرت علی علیه السلام نقل کرده است که روزی یکی از زنان مدینه خدمت فاطمه زهراعلیها السلام رسید و گفت: مادر پیری دارم که در نماز سؤالاتی دارد و مرا فرستاده است تا مسائل شرعی نماز را از شما بپرسم. حضرت زهراعلیها السلام فرمود: بپرس! آن زن مسائل فراوانی مطرح کرد و پاسخ شنید؛ اما در ادامه پرسشها، احساس خجلت کرد و گفت:‌ای دختر رسول خداصلی الله علیه وآله! بیش از این نباید شما را به زحمت اندازم. 
حضرت فرمود: «هَاتِی وَ سَلِی عَمَّا بَدَا لَکِ أَ رَأَیتِ مَنِ اکْتُرِی یوْماً یصْعَدُ إِلَی سَطْحٍ بِحِمْلٍ ثَقِیلٍ وَ کِرَاهُ مِائَةُ أَلْفِ دِینَارٍ یثْقُلُ عَلَیهِ فَقَالَتْ لَا؛ [باز هم] بیا و از آنچه برایت پیش آمده بپرس! آیا کسی که روزی اجیر شده است تا بار سنگینی را به بام ببرد و در مقابل آن صد هزار دینار بگیرد، چنین کاری برای او دشوار است؟ گفت: خیر.» 
حضرت فرمود: «اکْتُرِیتُ أَنَا لِکُلِّ مَسْأَلَةٍ بِأَکْثَرَ مِنْ مِلْ ءِ مَا بَینَ الثَّرَی إِلَی الْعَرْشِ لُؤْلُؤاً فَأَحْرَی أَنْ لَا یثْقُلَ عَلَی؛ من اجیر شده‌ام که هر مسئله‌ای که پاسخ دهم، بیش از فاصله بین زمین و عرش گوهر و لؤلؤ پاداش گیرم. پس سزاوارتر است که بر من سنگینی نیاید.» 12
حدیث فوق هم نشانگر نقش حضرت فاطمه علیها السلام به عنوان همسر امام و پیشوای مردم در پاسخگویی به مسائل شرعی است و هم بیانگر پاداش عظیم بیان احکام، مخصوصاً اگر توسط بانوان برای زنان بیان شود، می‌باشد. 

پی نوشت:

1)احزاب / 33. 
2)همان / 59. 
3)تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ج 15، ص 365، ذیل آیه 215 سوره شوری. 
4)احزاب / 33. 
5)مریم / 55. 
6)احزاب / 33. 
7)اصول کافی، ج 2، ص 78، ح 14؛ سفینة البحار، ج 2، ص 643. 
8)با نگاهی به: سیری در نهج البلاغه، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، صص 211 - 227. 
9)نهج البلاغه، خ 209، ترجمه محمد دشتی، ص 430. 
10)بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، چاپ تبریز، ج 9، ص 758، به نقل از: سیری در نهج البلاغه، مرتضی مطهری، ص 228. 
11)رساله امام خمینی رحمه الله، ص 5، مسئله 11. 
12)بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج 2، ص 3، ح 3؛ لئالی الاخبار، ج 2، ص 254. 
منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره84 ،ذی طوی
/ 0 نظر / 22 بازدید