گروه ها و فرقه های مختلف شیعه در تاریخ اسلام

«در
این زمان (373 هجرى) جز امامیه (اثنا عشرى) که به امامت‏حضرت مهدى (عج) معتقدند،
فرقه‏اى وجود ندارد، و فرقه‏هاى دیگر منقرض شده و جز حکایاتى غیر قابل اعتماد از
آنان در دست نیست‏» . (1)

محقق
طوسى نیز پس از اشاره به فرقه‏هایى که در کتاب ملل و نحل براى شیعه ذکر گردیده گفته
است:

«اینها
اختلافاتى است که درباره شیعه نقل شده است، ولى از اکثر آنها جز در کتابهاى غیر
قابل اعتماد اثرى یافت نمى‏شود، و برخى از این فرقه‏ها مانند غلات و گروهى از
باطنیه خارج از اسلام‏اند» . (2)

علامه
طباطبائى نیز پس از اشاره به فرقه‏هاى کیسانیه، زیدیه، اسماعیلیه، فطحیه و واقفیه
گفته است:

«دیگر
پس از امام هشتم تا امام دوازدهم که نزد اکثریت‏شیعه، مهدى موعود است، انشعاب قابل
توجهى به وجود نیامد، و اگر وقایعى نیز در شکل انشعاب پیش آمده چند روز پیش نپاییده
و خود به خود منحل شده است، مانند اینکه جعفر فرزند امام دهم پس از حلت‏برادر خود
(امام یازدهم) دعوى امامت کرد و گروهى به وى گرویدند، ولى پس از چند روزى متفرق
شدند و جعفر نیز دعوى خود را تعقیب نکرد، و همچنین اختلافات دیگرى در میان رجال
شیعه در مسائل علمى کلامى و فقهى وجود دارد که آنها را از انشعاب مذهبى نباید شمرد»
. (3)

فرقه‏هاى
اساسى شیعه

در
مورد تعداد فرقه‏هاى اساسى شیعه (اصول فرقه شیعه) چند قول است:

بغدادى
آنها را سه فرقه دانسته است: «زیدیه، کیسانیه و امامیه‏» . وى در آغاز غلات را نیز
از انشعابات شیعه دانسته، ولى بعدا یاد آور شده است که چون آنان از اسلام خارج
شده‏اند از فرقه‏هاى اسلامى به شمار نمى‏آیند. (4)

رازى
غلات را نیز بر تعداد آنان افزوده است (5) و شهرستانى اسماعیلیه را نیز
بر شمرده و فرقه‏هاى اصلى شیعه را پنج فرقه دانسته است. (6)

محقق
طوسى نیز در قواعد العقائد با نظریه بغدادى موافقت نموده و اصول فرقه‏هاى شیعه را
زیدیه، کیسانیه و اثنا عشریه دانسته است. این سه فرقه در وجوب نصب امام بر خدا
اتفاق نظر دارند، ولى دو فرقه غلات و اسماعیلیه امامت را واجب «من الله‏» مى‏دانند
نه واجب «على الله‏» . (7)

قاضى
عضد الدین ایجى نیز اصول فرقه‏هاى شیعه را سه فرقه غلات، زیدیه و امامیه دانسته
است. (8) و بالاخره علامه طباطبائى انشعابات اصلى شیعه را در زیدیه،
اسماعیلیه و اثنا عشریه خلاصه کرده است. (9)

یادآور
مى‏شویم اگر ملاک در بیان فرقه‏هاى امامیه یا شیعه کلام شیخ مفید باشد که هر کس
قائل به نص در مسئله امامت‏بوده و على علیه‏السلام را امام و جانشین بلا فصل پیامبر
بداند امامى و شیعى نامیده مى‏شود، سخن شهرستانى جز در مورد غلات صحیح است و امامیه
مشتمل بر فرقه‏هایى چون فطحیه و ناووسیه نیز مى‏گردد، و اگر ملاک فرقه‏هاى موجود
شیعه است نه آنها که منقرض شده‏اند، در این صورت کلام علامه طباطبائى استوار است.

ما
در این بحث، عمده فرقه‏هاى شیعه را که در مسئله امامت پدید آمده‏اند به اجمال
یادآور مى‏شویم، ولى از فرقه‏هایى چون هشامیه، یونسیه، زراریه و مانند آن که ربطى
به مسئله امامت ندارند بحث نخواهیم کرد و در مورد غلات نیز با نظریه بغدادى موافقیم
که آنها در حقیقت جزو هیچ یک از فرقه‏هاى اسلامى نیستند، و درباره پیروان فرقه‏هایى
که منقرض شده، یا در مسائل کلامى آرا و عقاید زیدیه، اسماعیلیه و امامیه را
پذیرفته‏اند، به اختصار خواهیم گذشت. در حقیقت محور بحث مشروح ما را فرقه‏هاى
زیدیه، اسماعیلیه و امامیه تشکیل مى‏دهند.

پى‏نوشت‏ها:

1-
الفصول المختاره، ص 321.

2-
تلخیص المحصل، ص 413.

3-
شیعه در اسلام، ص 61.

4-
الفرق بین الفرق، ص 23- 21.

5-
تلخیص المحصل، ص 408.

6-
الملل و النحل، ج 1، ص 147.

7-
قواعد العقائد، ص 110.

8-
شرح المواقف، ج 8، ص 285.

9-
شیعه در اسلام، ص 32.

منبع:سایت مجمع جهانی شیعه شناسی

/ 1 نظر / 57 بازدید
سلما

خوب بود با اجازتون من توی تحقیقم استفاده کردم ممنون