راز سکوت

روشن است که حدیث شریف ناظر به امثال این موارد نیست، بلکه درصدد بیان یک حقیقت اخلاقى است و آن این‏که: سکوت ـ چنانچه عاملى براى ترجیح سخن بر آن وجود نداشته باشد ـ به خودى خود بهتر و باارزش‏تر است.

 

موضوع را مى‏توان با یک مثال ملموس و عینى توضیح داد:

 

اگر گفتیم: برنج از گندم گران‏تر است، معنایش این نیست که در همه شرایط و موقعیت‏ها و نسبت به همه افراد این‏گونه است، بلکه، با این حال، مى‏گوییم: برنج از گندم گران‏تر است؛ چون غالباً چنین است.

 

بنابراین، مقصود حدیث شریف یاد شده این است که سکوت سودمند باارزش‏تر از سخن سودمند است، مادام که عاملى براى ترجیح یکى از آنها به دیگرى وجود نداشته باشد.

 

در روایتى دیگر آمده است:

إذا رأیتم المۆمن صموتاً فادنوا منه فإنّه یلقی الحکمة[2]؛ هرگاه مۆمن را خموش دیدید به او نزدیک شوید؛ زیرا که او حکمت مى‏آموزد.

 

کلمه «صموت» که در این حدیث آمده، صیغه مبالغه «صامت» است، یعنى بسیار خاموش. حکمت هم گران‏ترین و باارزش‏ترین چیز در زندگى است.

 

از این حدیث شریف بر مى‏آید که غالباً حکمت از خاموشى بیشتر بر مى‏آید تا از سخن؛ چرا که حکمت زاییده تأمل و تدبّر و اندیشیدن است، و اینها همه، در تأمل و سکوت تحقق مى‏یابند. احادیث در این زمینه بسیار است و هر یک از آنها دیگرى را تفسیر مى‏کند. از آن جمله است احادیثى که انسان را از سخن گفتن‏هاى بى‏ربط و بیهوده نهى مى‏کند.

 

رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آلهمى‏فرمایند:

من حُسْن اسلام المرء ترکه الکلام فیما لایعنیه[3]؛ از نیکویى اسلام آدمى این است که سخن بى‏ربط و بیهوده نگوید.

 

یعنى انسان باید پیش از آن‏که سخنى بگوید، در آن سخن بیندیشد تا دریابد که آیا آن سخن سودى در بردارد؟ اگر سودى نداشت سکوت را برگزیند و از آنچه مى‏خواهد بگوید صرف نظر کند. براى این مورد نیز مثالى عینى و ملموس مى‏زنیم؛ زیرا مثال‏هاى عینى مطالب مجرد و ذهنى را به اذهـان نـزدیک مى‏سازند، و انسان، طبعاً امور مادى و ملموس را بیشتر حسّ مى‏کند:

 

اگر یک فرد نیازمند از جنبه مـادى را بین دو کـار مخیّر کنند: یا در یک میدان سخنرانى کند و مثلاً یک دینار بگیرد یا ساکت بماند و دو دینار دریافت نماید. کدام یک را انتخاب خواهد کرد؟ شکى نیست که گزینه دوم را انتخاب مى‏کند چون سود بیشترى در بردارد.

 

 

26 سال تمرین سکوت  

 

آیت الله سید محمد حسینی همدانی صاحب تفسیر «انوار درخشان» می فرمود: « در مدرسه قوام حجره داشتم، مطلع شدم مرحوم آقای قاضی تبریزی در گوشه تنگ مدرسه حجره کوچکی اختیار کرده و من از این کار تعجب کردم، بعد معلوم شد ایشان به علت تنگ بودن منزلشان و نیز کثرت عیال و اولاد، فراغت بال برای تهجد و عبادت و خلوت نداشتند؛

 

در طول دوران تحصیل در مدرسه قوام، شبی را ندیدم که مرحوم قاضی به آرامش و خواب و استراحت بگذارند و شبی را بدون ناله و گریه به سر بیاورد. 

 

در این مدت نزدیکی با مرحوم قاضی، حالات و جریاناتی از ایشان می دیدم که در عمرم جز در مرحوم نائینی و اصفهانی، در شخص دیگری ندیده بودم. او را چنین یافتم که در تمام رفتار و اخلاق اجتماعی و خانوادگی و تحصیلی خود غیر از همه کسانی بود که من از نزدیک در درس آنها و یا در کنار آنان تحصیل می کردم.

 

مخصوصاً او را دائم السکوت و الصمت می یافتم. احیاناً از دادن پاسخ نیز طفره می رفت و گاهی احساس می کردم که برای او پاسخ دادن بسیار سخت است تا اینکه تصادفاً به نکته ای برخوردم که بسیار توجه مرا جلب کرد و آن هم این بود که داخل دهان مرحوم قاضی کبود رنگ بود، از استاد پرسیدم علت چیست؟

 

ایشان مدتها پاسخم نداد بعدها که خیلی اصرار کردم و عرض کردم که به جهت تعلیم می پرسم و قصد دیگری ندارم،باز به من چیزی نفرمود تا اینکه روزی در جلسه خلوتی فرمودند:

 

آقا سید محمد! برای طی مسیر طولانی سیر وسلوک، سختی های فراوانی را باید تحمل کرد و از مطالب زیادی نیز باید گذشت؛

 

آقا سید محمد! من در آغاز این راه در دوران جوانی برای اینکه جلوی افسار گسیختگی زبانم را بگیرم و توانائی بازداری آن را داشته باشم 26 سال ریگ در دهان گذارده بودم که از صحبت و سخن فرسایی خودداری کنم، اینها اثرات آن دوران است! »

 

فضیلت سکوت

 

در فضیلت سکوت مطالب بسیاری در کلام معصومین(ع) و بزرگان ذکر شده است که ما به اختصار به آنها می پردازیم.

اول عبادت سکوت است. [4]

اول علم سکوت است. [5]

خاموشى و سکوت درى است از درهاى حکمت. [6]

عبادت ده قسم است؛ نه قسمت آن در سکوت و خاموشى است. [7]

سکوت میراث حکمت است. [8]

آبادترین مکانها دلهاى مردان شایسته‏ى ساکت باشد. [9]

بهترین عبادت سکوت است[10]

سکوت طلا و سخن نقره است. [11]

از نشانه‏هاى کمال اسلام شخص، ترک سخن بیهوده است. [12]

چون خرد به مرتبه کمال رسد گفتار کاهش مى‏یابد. [13]

 

پی نوشت ها :

1.  مستدرک الوسائل، ج 9، ص 16، ح 1.

2.  بحارالأنوار، ج 1، ص 154، باب 4، حدیث 30.

3. مستدرک الوسائل، ج 9، ص 34، ح 22.

4.   دیلمی، حسن بن ابی الحسن ؛ارشاد القلوب الی الصواب، ترجمه عبدالحسین رضایی، انتشارات اسلامیه،ج ‏1 ، ص 463

5.  دیلمی، حسن بن ابی الحسن؛ ارشاد القلوب الی الصواب، ترجمه علی سلگی نهاوندی، قم، نشر ناصر، 1376 هـ ش،ج‏1 ، ص  55

6. ارشاد القلوب-ترجمه رضایى  ، ج‏1  ،  ص  248

7.  همان، ص 251

8.  همان ،   ص  463

9.  همان، ص  463

10.  رضائى‏، سید عبد الحسین؛ الروضة در مبانى اخلاق‏، تهران‏، اسلامیه‏،1364 ش‏،دوم‏، ص 380

11.  کتاب الروضة در مبانى اخلاق ،  ص380

12 .  طبرسی،علی بن حسن؛ مشکاة الانوار،عزیز الله عطاردى‏، تهران، عطارد، 1374 ش‏، اول‏،ص 166  

13.   شیخ حر عاملی؛آداب معاشرت از دیدگاه معصومان علیهم السلام‏، محمد على فارابى- یعسوب عباسى على کمر، مشهد، آستان قدس،1380 ش، پنجم‏، ص: 143

منابع :

مقاله سکوت ، زینب طاهری

سایت تبیان

سایت سید صادق حسینی شیرازی

تهیه و فرآوری : جواد دلاوری ،گروه حوزه علمیه تبیان

/ 1 نظر / 37 بازدید
آنتی فوتبال

فوتبال = هدر رفت سرمایه های کشور / با مطلبی نو به روزیم